'De kerk spreekt haar afkeuring uit over al te veel blote buiken en billen in menige videoclip, maar verzuimt mensen op te roepen om op een goede manier van hun lichaam te genieten'.
door Jeroen Jeroense
In Florence staat op het Piazza della Signoria een kopie van de David, het beroemde beeld van Michelangelo (1475-1564). Bijna vijf meter torent
deze reus boven het gewone gepeupel uit. Trots en begiftigd met een goddelijk lichaam laat hij zich bewonderen door de jaloerse blikken van de omstanders. Als een soort halfgod symboliseert deze David het schoonheidsideaal uit de Renaissance.
Niet alleen toen werden zijn afgetrainde borstkas en biceps met jaloerse blikken bekeken. Ook nu voelt menig dikbuikige toerist zich wat ongemakkelijk bij het aanschouwen van een dergelijk volmaakt lijf.
Piëta
Een paar honderd meter verder, in het museum dell'Opera del Duomo, word je als toeschouwer geconfronteerd met de tweede Piëta die Michelangelo in zijn leven heeft gemaakt. Hij maakte er in zijn leven drie, waarvan de tweede dramatische Piëta onafgemaakt is gebleven. Het gepijnigde lichaam van Christus treft je als een mokerslag. Hier geen strakgespannen buik en stoere schouderpartij, hier het lijf van een geschoffeerd mens. In de ogen van Maria ont dek je het verdriet van de ouder die machteloos moest toezien dat het lichaam van haar geliefde kind aan de vergankelijkheid wordt prijsgegeven. Michelangelo maakte deze Piëta op het einde van zijn leven, als hij de ouderdom aan zijn eigen lijf voelt vreten
Lijdend lichaam
Het goddelijk lichaam van de David tegenover het door lijden getekende lichaam van de Christus uit Michelangelo's laatste Piëta. Twee onovertroffen creaties van eenzelfde kunstenaar. Tussen deze polen bevindt zich de lichamelijke levensweg van een mens. Een jeugdige body wordt door de tijd onverbiddelijk ingewisseld voor een door rimpels getekend lichaam. 'Gedenk daarom je schepper in de dagen van je jeugd voordat de slechte dagen komen', mijmert Prediker. De vrolijke tonen van het leven maken dan immers plaats voor een dof gedreun.
De kerk der eeuwen heeft altijd meer belangstelling getoond voor het door het leven getekende lichaam. Het lijden van de mens en het daarmee gepaard gaande verval van het lichaam werden vaak gespiegeld in Christus' lijdensweg. Zo beschouwde de mysticus Johannes van het Kruis zijn leven vol ontberingen als een inwijding in het lijden van de Heer.
Berucht zijn bijvoorbeeld de onsmakelijke gewoontes van de middeleeuwer Hendrik Seuse. Hij sliep in de kou, ketende zich vast aan kettingen, droeg een hemd met spijkers en geselde zichzelf om maar dichter bij de lijdende Christus te komen.
Het goddelijk lichaam heeft in de geschiedenis van de kerk wat afgeleden. Verborgen achter een grauwe pij is het met zwepen afgebeuld, met scherven gepijnigd en door vasten ondervoed. Met een haast satanisch genoegen werd het lichaam van de goddelijke Adonis met butsen en schrammen ontsierd.
Schuchter
Ook vandaag de dag lijkt de kerk het door ziekte aangetaste lichaam meer te omarmen dan het dynamische lichaam van een topsporter of streetdancer. Er is veel aandacht voor de door ouderdom kwetsbaar geworden mens. Het is niet onterecht dat de kerk opkomt voor de belangen van hulpbehoevenden en goede verzorging nastreeft voor zieken en ouderen. Michelangelo's Piëta staat met andere woorden volop in de kerkelijke schijnwerper.
Het is wel een kwalijke zaak dat zijn David zwaar onderbelicht blijft. Schijnbaar is het veel veiliger om een Piëta in de kerk te plaatsen dan een heerlijk lijf a la de David. De kerk wordt wat schuchter of verlegen van een goddelijk lichaam. Terwijlons lichaam toch met hart en ziel door de Eeuwige zelf tot leven is geroepen.
Eros
Hebben Nietzsche en Foucault dan toch gelijk, wanneer ze menen dat het christendom weinig opheeft met het goddelijke van het lichaam? Is de kerk soms niet lichaamsvijandig te noemen?
Je hoort in de kerk toch haast nooit een oproep om eens met volle teugen van ons goddelijk lichaam te genieten. Een modale kerkdienst is eerder gif voor de Eros dan een afrodisiacum. Kerk en theologie zijn voornamelijk gericht op het spirituele binnen. Dat het spirituele zetelt in een soms zinnenprikkelend buiten is ze helaas vergeten. Dit heeft al eeuwen een verwrongen relatie met het lichamelijke tot gevolg. De bijbellaat er geen misverstand over bestaan dat de mens een lichaam bezit waarvan volop te genieten is.
Taboe
'Kom mijn lief, laten we het veld ingaan en tussen de hennabloemen slapen... daar zal ik je beminnen', aldus het bijbelse minnelied. De bruid en de bruidegom beschrijven elkanders lichamen met uitdagende beelden. Daarom zei rabbi Akiva ooit dat 'niets ter wereld opweegt tegen de dag waarop dit Lied der liederen aan Israël gegeven is'.
Ruth en Boaz winden er ook geen doekjes om. Zij transformeren voor hun passiespel de dorsvloer tot bruidsbed. Het zou van lef getuigen, wanneer het zinnenspel van deze mensen het thema voor een preek zou zijn. Dan wordt er gewerkt aan het slechten van één van de laatste kerkelijke taboes; het genieten van het goddelijk lichaam. Ons lichaam is een tempel van de Geest van de Schepper en dat mogen we weten ook.
Slobberig
De kerk spreekt wel haar afkeuring uit over al te veel blote buiken en billen in menige videoclip, maar vergeet mensen op te roepen om op een goede manier van hun lichaam te genieten. Terecht wordt gewezen op het onderdrukkende karakter van pornografie en prostitutie. Uitbuiting heeft niets met genieten te maken. Maar wat heeft de kerk te meIden over lichamelijkheid en erotiek? liturgie en theologie zijn nog veel te veel zaken van het hoofd, de rest van het lichaam wordt als bijzaak gezien.
Het lichaam moet nodig onder de kerkelijke dekens vandaan komen. Trouwens, ook predikanten kunnen zich afvragen of zij durven genieten van hun lijf. Of vinden ze een slobberige toga maar al te fijn?
Daarbovenuit gaat de vraag of zij in het voetspoor van Nachmanides deze boodschap durven brengen: 'Waar twee mensen zich in liefde verenigen, zweeft boven hen de Geest van God'.
Met een dergelijke boodschap toont de kerk lef om op zoek te gaan naar een gepassioneerd spreken over het goddelijk lichaam. Tegelijk wordt ze minder zeurderig en preuts.
