Jonge predikanten in 'Op Goed Gerucht' vragen ruimte voor vrijmoedigheid

door Arie Bergwerff
in het Noordhollands Dagblad, 9 juni 2000

OUDKARSPEL - "We moeten niet voortdurend de nadruk leggen op alles wat negatief is. Dat de kerk zich in een crisis bevindt, dat weten we inmiddels. Daar wordt nu al jaren over gesproken. We leven nu in het jaar 2000, in een tijd waarin de kerk een bescheiden rol speelt. Maar die rol kan veelbelovend zijn, uitdagend zijn. Wat dat betreft is er sprake van een veelbelovende crisis." Aan het woord is ds. Hester Smits, predikant voor 't Veld, Oude en Nieuwe Niedorp.

Hester Smits is samen met haar man Rob Basten - als predikant werkzaam elders in het Westfriese land - actief binnen 'Op Goed Gerucht', een initiatief van een aantal overwegend jonge Samen-op-Wegpredikanten. De predikanten ervaren in hun werk iedere dag weer dat zij deel uitmaken van een geseculariseerde samenleving maar ze zijn er tegelijkertijd van overtuigd, dat de kerk deze samenleving nog veel te bieden en te zeggen heeft.
Wij erkennen dat er een crisis in de kerken is, legt Hester Smits uit in haar woning in Oudkarspel. "Met steeds minder actieve mensen in de gemeente wordt het een 'heidens' karwei om het dagelijkse werk in de kerkelijke gemeente goed te regelen. Het vraagt steeds meer van steeds minder mensen en dat laat zijn sporen na op vrijwilligers en predikant. Maar wij zijn ervan overtuigd dat deze crisis ook de kiemen van iets nieuws in zich zou kunnen dragen."

Confrontatie
Smits en haar collega's zijn een beetje moe van het getreur en gezeur over vroeger, toen de kerk nog vol zat. Ze hebben niet zo'n zin om iedere keer opnieuw energie te stoppen in discussies over kerkverlaters en afhakende jongeren, ze voelen niets voor nog meer oeverloze vergaderingen over allerlei kleinigheden. "Het geeft je het gevoel dat er een zwaar, oud en log gewicht op je nek gelegd wordt", aldus Hester Smits
In een 'geboorteakte', op tafel gelegd tijdens de eerste studiedag van 'Op Goed Gerucht', schrijven de jonge predikanten dat ze zich uitgedaagd voelen opnieuw te formuleren wat ze geloven: "Wij worden opgeroepen opnieuw het goede gerucht te spellen en ons af te vragen wat wij zeggen, als wij 'God' zeggen: wat wij bedoelen als wij naar de gemeenschap van Christus verwijzen; wat het betekent dat wij anderen onze naaste noemen. Wij moeten opnieuw formuleren wat een authentieke christelijke spiritualiteit inhoudt en hoe die vorm kan krijgen in het instituut kerk. Het moet gaan om meer dan individueel geluk en heil alleen. Het moet gaan om de oprechtheid van het bijbels geloof. Die vlakt het menselijk tekort niet uit en wuift niet weg dat God schepper lijkt van een werkelijkheid die soms verbijstert."
De predikanten in 'Op Goed Gerucht' zijn niet op zoek naar beginselverklaringen, standpuntbepalingen of manifesten. "Het gaat ons om een beweging waarin wij elkaar kunnen ontmoeten en bemoedigen om ruimte te maken tot vrijmoedigheid in de uitoefening van ons werk en onze beoefening van de theologie."
Smits: "De kerk is weg uit het centrum van het dagelijks leven. De verzuiling is voorbij en dat geeft ruimte. Vraag is dan: wat doen we met die ruimte. Ofwel: waarom doen we eigenlijk wat we doen op deze aardbol. Dat zijn vragen die wij ons in deze samenleving iedere keer opnieuw weer moeten stellen. De kerken kunnen daarbij helpen, kunnen het debat openen. Bescheiden, maar vanuit een bepaalde visie. En dan gaat het ook over God en ook over de bijbel. Die verhalen in de bijbel zijn cultuurdragers. Daar sta je voor en daar kun je over praten. We zijn niet op zoek naar nieuwe leerstellige dingen. Het gaat ook over ruimte. Het is al heel wat als je met z'n allen tot een goed geformuleerde vraag kunt komen."

Geloven
Op 26 juni is er een tweede studiedag in Doorn, met als thema 'de kunst van het geloven'. Smits: "Wat we ook doen of waar we ook uitkomen, uiteindelijk moet het de gemeente dienen. We willen de heilige huisjes niet omver halen. We willen ze opnieuw bekijken. Als iemand enthousiast meedraait in de gemeente, moet je je niet verliezen in de vraag of hij nu wel of niet belijdend lid is. Zo iemand moet je van harte binnenhalen. Net zoals diegene die zich wil inzetten in de gemeente, maar niet van plan is om iedere zondag naar de kerkdienst te komen."
Ze vertelt over haar eigen gemeente. Het kerkgebouw in Nieuwe Niedorp had de deuren allang moeten sluiten, als er niet dankzij enkele legaten voldoende geld was binnengekomen. Inmiddels is er weer wat groei in de redelijk vergrijsde gemeente, door inzet van iedereen en alles. De gemeentestructuur is verbeterd, er zijn spiritualiteitsgroepen en bezoekersgroepen ontstaan. "De mensen voelen zich weer meer betrokken. We willen wat met elkaar en dat heeft uitstraling naar buiten." Als voorbeeld noemt Smits het kinderkookcafé. "De verhalen uit de bijbel zijn bij de meeste jongeren onbekend. Dus hebben we gekozen voor een eigentijdse aanpak: koken met elkaar en vervolgens kregen de kinderen het bijbehorende bijbelverhaal op stencil mee naar huis."
Belangrijk is ook dat er oog is voor kwaliteit. Er ligt iedere zondag een gestencilde liturgie op de kerkbank, alles om en tijdens de dienst is goed verzorgd en eenmaal per maand is er een goed koor. "Mensen komen niet alleen naar de kerk voor het gemeenschapsgevoel. Ze willen ook iets van kwaliteit horen en zien: een pastoraal goed verzorgde dienst." Ze heeft het goed naar haar zin, zegt ze. "Westfriezen zijn niet zo bang. De mensen hier zijn open, zoeken het gesprek. En als ze met je praten, dan draaien ze er niet om heen."

Burnout
Onderzoek leerde onlangs dat er nogal wat predikanten burnout raken. Het verrast haar niet, vertelt ze. "Je wilt als predikant toch het liefst je gemeente redden. Je moet idealist zijn om dit werk te doen. Zelf voel ik niet dat ik altijd klaar moet staan voor mijn gemeente. En mijn gemeente verwacht ook niet dat ik er altijd ben. Ik heb een baan voor ongeveer 60 procent, 7/12 heet dat officieel. Uren schrijven doe ik maar niet meer. Dit werk vereist veel. Er gebeuren dingen in een gemeente die je niet in de kouwe kleren gaan zitten. Af en toe heb je er slapeloze nachten van. En preken schrijven vind ik heerlijk, maar het geeft wél een bepaalde druk. Je zit op een eenmanspost en er is niemand die op je past. Als je een week ziek bent, dan ligt je werk gewoon op je te wachten en moet je er met dubbele inzet weer tegenaan. Je moet goed voor jezelf zorgen. Zelf heb ik iemand gezocht die met mij op wil lopen. die mij in de gaten houdt en waarbij ik af en toe kan uitblazen. Ik hou het vol, vooral ook omdat ik het gewoon een gaaf vak vind."

Ds. Hester (H.A.) Smits (1967) studeerde theologie in Leiden en Groningen.
Sinds 1996 is zij predikant in de Nederlandse Hervormde Kerk